Cytat na dobry TYdzień | Barbara Sass

W rocznicę urodzin / 14.10.

Kobiety Barbary Sass

Barbara Sass-Zdort (ur. 14 października 1936 w Łodzi, zm. 2 kwietnia 2015 w Warszawie) to reżyserka filmowa i teatralna oraz scenarzystka, znaną ze znakomitego portretowania kobiet. Jej ojciec był społecznikiem, kuratorem województwa łódzkiego, walczącym o prawa nauczycieli. Matka, Janina Sass z domu Kapczyńska, była dyrektorką Studium Nauczycielskiego dla Trenerów Wychowania Fizycznego. Dziadek był fabrykantem w Łodzi. W 1958 roku ukończyła Wydział Reżyserii PWSF w Łodzi. Przez wiele lat była asystentką reżysera, później II reżyserem. Dopiero po latach zdecydowała się kręcić własne filmy. W latach 1982–1986 była przewodniczącą Koła Reżyserów Stowarzyszenia Filmowców Polskich. Laureatka krajowych i europejskich nagród filmowych. Otrzymała min: w 1997 roku nagrodę – “Złota Maska” za reżyserię “Trzech sióstr” w Teatrze im. Jaracza w Łodzi. W 2000 roku otrzymała nagrodę “Wielki FeFe” “za robienie kina kobiecego” na Fefe Film Festiwal w Skierniewicach. W 2017 roku została patronką ulicy w Nowym Centrum Łodzi. W prawie wszystkich filmach Sass, kobiety są bohaterkami. Są silne, energiczne, konfrontują się ze światem a jednocześnie są bardzo samotne. Większość z nich jest nie jest wielce szlachetna, ale i nie jest do końca zła, musi dokonywać wyborów i pokonywać moralne dylematy. Sama Sass nie widziała siebie jako reżyserki – kobiety, była po prostu osobą kręcącą filmy, o kobietach.

Więcej o Barbarze Sass na Filmpolski.pl >>>

Bohaterki filmów fabularnych:

“Bez miłości” (1980)

Jest to historia młodej dziennikarki Ewy, która pragnie zrobić wielką karierę. Kiedy Ewa poznaje alkoholiczkę Mariannę, zaczyna dostrzegać problemy innych ludzi. Nagroda: Brązowe Lwy Gdańskie.

Bohaterka – Ewa Bracka – nie ma żadnych skrupułów i stopniowo osiąga swój cel. Nie przejmuje się losem innych ludzi, nawet swojej córce poświęca coraz mniej czasu, dziecko wychowuje się u babci (Dorota Stalińska)

 

„Debiutantka“ (1981)

Ewa Orzechowska to młoda, zdolna absolwentka wydziału architektury. Rezygnuje z zagranicznego stypendium, żeby móc pracować z wybitnym architektem, który wrócił do kraju opromieniony sławą i pracuje nad projektem Muzeum Morskiego w Gdańsku. W jego pracowni jest napięta atmosfera. Szef rzadko pokazuje się w pracy, zastępuje go nieco apodyktyczna Maria, jego najbliższa współpracowniczka. Po kilku bezskutecznych próbach Ewie w końcu udaje się spotkać z Jerzym. Podczas rozmowy dochodzi do sporu między debiutantką a mistrzem. Mimo to Jerzy proponuje jej przeniesienie do swojej willi nad morzem. Oprócz niego mieszka tam jego żona Bożena oraz asystentka i kochanka Maria.

Bohaterka – Ewa Orzechowska to młoda, zdolna absolwentka wydziału architektury, gotowa wiele poświęcić dla kariery, ale jednocześnie miała pewne granice, których przekraczać nie chciała (Dorota Stalińska)

 

„Krzyk“ (1982)

Rok 1981. Marianna, dziewczyna z warszawskiej Pragi, wychodzi z więzienia i dostaje pracę salowej w wysokiej klasy domu starców. Działacze związkowi przeprowadzają kontrolę w domu starców, podejrzewając, że zajmują tam bezprawnie miejsca dawni komunistyczni prominenci, jednym z nich jest podopieczny Marianny.

Bohaterka – Marianna, kobieta z półświatka, tęskniąca za innym życiem. Zmaga się z kwestiami morlaności i dokonywania wyborów (Dorota Stalińska)

 

„Rajska jabłoń“ (1985)

Film na podstawie powieści Poli Gojawiczyńskiej z 1937 roku pod tym samym tytułem. Treścią powieści są dalsze losy bohaterek „Dziewcząt z Nowolipek” (1935), której jako już dojrzałe osoby, z trudem, ale i z odwagą szukają prawdy o swoim miejscu w życiu. Dołęga-Mostowicz pisał o książce: „Nowe śmiałe poglądy na temat ustosunkowania człowieka do życia, oryginalna kompozycja, plastyczny i żywy styl tworzą z „Rajskiej jabłoni“ utwór nieprzeciętny, stanowiący poważną pozycję w naszej współczesnej beletrystyce.“

Bohaterki:

Bronka Mossakowska (Izabela Drobotowicz-Orkisz)

Kwiryna (Ewa Kasprzyk)

Amelka Raczyńska (Marta Klubowicz)

Magdalena Piędzicka, żona Ignacego (Anna Romantowska)

 

„Dziewczęta z Nowolipek“ (1986)

Film na podstawie powieści Poli Gojawiczyńskiej o tym samym tytule. Była to kolejna ekranizacja tej książki; pierwsza miała miejsce w 1937 r., a następna w 1970 r. (marzec – kwiecień; czteroczęściowy spektakl TV).

Historia opowiada o losach kilku przyjaciółek, dorastających na biednej warszawskiej ulicy Nowolipki i o konfrontacji ich marzeń z rzeczywistością. Wraz z „Rajską jabłonią“, obie części cyklu funkcjonują razem pod określeniem „dylogia warszawska”

Bohaterki:

Bronka Mossakowska (Izabela Drobotowicz-Orkisz)

Kwiryna (Ewa Kasprzyk)

Amelka Raczyńska (Marta Klubowicz)

Magdalena Piędzicka, żona Ignacego (Anna Romantowska)

 

„Historia niemoralna“ (1990)

Opowieść o relacji aktorka – reżyserka, o wajemnym uzależnieniu, ambicjach, rywalizacji. Film powstał na podstawie współpracy z Dorota Stalińską, która grała w poprzednich filmach Sass. Przez te 10 lat nawiązała się między nimi bardzo silna więź, która jednak nie przetrwała próby – po filmie drogi obu kobiet się rozeszły.

Barbara Sass nie cofa się przed drastycznością, o sprawach intymnych, by nie rzec wstydliwych, mówi głośno i bez ogródek. Bohaterka brawurowo grana przez Dorotę Stalińską jest kobietą egoistyczną, dążącą do dominacji nad otoczeniem, ambitną i agresywną, choć nie pozbawioną wrażliwości. Reżyserka nie poprzestaje jednak na analizie osobowości swojej bohaterki. Porusza także problem manipulacji jednej artystki przez drugą. Jak daleko można się tu posunąć? Jakie są moralne granice takiego postępowania? Czy sztuka może istnieć bez igrania z uczuciami i prywatnością drugiego człowieka? Prowokacyjny tytuł filmu dodatkowo podkreśla wagę tych pytań. “Historia niemoralna” to film niezwykle szczery, wręcz intymny.“ (za: filmpolski.pl)

Bohaterki – Barbara Sass i Dorota Stalińska.

 

„Pajęczarki“ (1993)

Bohaterkami filmu są dwie siostry, Magda i Ewa. Magda zajmuje się dziennikarstwem, a Ewa jest gimnastyczką. Obie jednak borykają się z problemami finansowymi. Ewa dowiaduje się o wyjeździe na zawody za ocean, Magda postanawia pojechać z siostrą. Nie stać jej jednak na tak kosztowną wyprawę. Magda namawia siostrę na kradzież majątku jej byłego męża.

Bohaterki:

Ewa Wiśniewska (Adrianna Biedrzyńska)

Magda Wiśniewska (Maria Pakulnis)

 

“Pokuszenie” (1995)

Rok 1953. Młoda zakonnica Anna zostaje przywieziona do miejsca internowania jednego z księży, gdzie ma mu posługiwać. Anna przeżywa szok, gdy rozpoznaje w księdzu człowieka, którego kiedyś obdarzyła prawdziwym i szczerym uczuciem. Od tej pory obydwoje muszą walczyć z budzącym się znów uczuciem. Siostra nie wie, że służba bezpieczeństwa precyzyjnie zaplanowała intrygę. Zakonnicy ma przypaść rola donosicielki, jej zadaniem jest skompromitowanie księdza. Młoda Anna czuje się zupełnie samotna między dwiema potęgami – ustrojem komunistycznym i Kościołem.

Bohaterka:

Siostra Anna (Magdalena Cielecka)

 

“Jak narkotyk” (2001)

Jest rok 1980, Anna 18-latka z małego miasteczka, dowiaduje się, że jest ciężko chora na serce, pozostaje jej 2-3 lata życia. W sanatorium, do którego jedzie w oczekiwaniu na operację, poznaje niewiele starszego od siebie Piotra, studenta gdańskiej ASP. Zakochuje się w nim i po krótkiej znajomości postanawia poślubić, po jakimś czasie jednak chłopak popełnia samobójstwo.

Bohaterka:

Anna (Magdalena Cielecka)

 

“W imieniu diabła” (2011)

“Szokująca historia inspirowana prawdziwymi wydarzeniami. Opowieść o kobietach, które znalazły się na granicy wiary i szaleństwa, miłości i pożądania.
Żeński klasztor. Grupa zakonnic prowadzona przez zasadniczą Matkę Przełożoną próbuje chronić się przez grzesznym, zepsutym światem. Wkrótce na czele kobiet staje charyzmatyczny ksiądz Franciszek, który otworzy przed nimi nowe pojęcie Boga. Przeorysza razem z duchownym głosić będą prawdę, według której nie tylko duch, ale też ciało winno doświadczać Najwyższego… Niedługo potem wokół klasztoru pojawia się kolczasty drut, nikt już nie może wejść do środka, ani wyjść na zewnątrz. To, co dzieje się za murem pozostaje tajemnicą sióstr i księdza Franciszka. Tylko jedna z nich, Anna, wydaje się nie być do końca przekonana, co do nowej formy wyznawania wiary. Osamotniona, wewnętrznie rozdarta, będzie musiała stoczyć bezwzględną walką o czystość swojej duszy i … ciała…“ (za: filmpolski.pl)

Bohaterki:

Anna (Katarzyna Zawadzka)

Matka Przełożona (Anna Radwan)

Michalina (Roma Gąsiorowska)

siostra Zofia (Elżbieta Karkoszka)

siostra Barbara (Marzena Trybała)

 

Cytat w rozmowie z Barbarą Hollender (wywiad w Rzeczpospolitej – polecamy!) >>>

 

Więcej:

https://culture.pl/ >>>

http://www.filmpolski.pl >>>

Cytat na dobry TYdzień | Stanisława Przybyszewska

Stanisława Przybyszewska

Stanisława Przybyszewska (ur. 1 października 1901 w Krakowie, zm. 15 sierpnia 1935 w Gdańsku) – polska dramatopisarka i powieściopisarka.

Była córką pisarza Stanisława Przybyszewskiego i malarki Anieli Pająkówny. Wychowywała ją tylko matka. Aniela Pająkówna z córką wielokrotnie zmieniała miejsce pobytu: od Lwowa przez Wiedeń, Zurych i Monachium do Paryża, gdzie zmarła w 1912 na zapalenie płuc. Opiekunami małoletniej Stanisławy zostali Wacław i Zofia Moraczewscy oraz wujostwo Helena i Marcin Barlińscy. Dzięki ich dbałości otrzymała bardzo staranne wykształcenie. Wcześnie poznała arcydzieła literatury i malarstwa europejskiego, z łatwością przyswoiła sobie kilka języków i umiejętność gry na skrzypcach. Po dziesięciu latach pobytu za granicą, w połowie 1916 wróciła do kraju. W Krakowie kontynuowała naukę w żeńskim seminarium nauczycielskim i po odbyciu praktyki pedagogicznej w szkole ludowej w Nowym Sączu, w 1920 zdała egzamin dojrzałości w IV Gimnazjum Realnym w Krakowie. Po maturze przeniosła się do Poznania, gdzie od ponad roku przebywał jej ojciec z drugą żoną Jadwigą primo voto Kasprowiczową.

W Poznaniu otrzymała posadę na poczcie, wkrótce jednak z niej zrezygnowała, niezadowolona z mechanicznego charakteru swojej pracy. Rozpoczęła studia muzyczne w poznańskim konserwatorium. W następnym roku zapisała się na poznański uniwersytet, gdzie przez jeden trymestr uczęszczała na wykłady na wydziale filologicznym. Samodzielnie studiowała ekonomię, psychologię i podstawy nauk socjologicznych. W tym czasie zarabiała jako nauczycielka. W 1922 debiutowała w XIV tomie poznańskiego “Zdroju” przekładem prozy poetyckiej Marcela Lenoira pt. Myśli o malarstwie.

W 1922 przeniosła się do Warszawy. W 1923 poślubiła malarza Jana Panieńskiego poznanego podczas pobytu w Poznaniu. Natychmiast potem oboje wyjechali do Gdańska, gdzie Panieński był nauczycielem rysunków w Gimnazjum Polskim. Zamieszkiwali skromny pokój w budynku na placu gimnazjalnym. Aktywnie uczestniczyli w życiu kulturalnym polskiego środowiska w Wolnym Mieście, biorąc udział w pracach Macierzy Szkolnej i Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki. W 1925 Jan Panieński wyjechał na studia artystyczne do Paryża, gdzie zmarł nagle pod koniec tegoż roku. Przybyszewska bezskutecznie starała się o etat nauczycielski w Gimnazjum Polskim; udało jej się tylko zachować bezpłatnie dotychczasowe mieszkanie.

Odtąd poświęciła się przede wszystkim twórczości literackiej, utrzymując się z prywatnych lekcji języków obcych. W latach 1929–1933 otrzymywała zasiłki i stypendia Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. W tym trudnym okresie otrzymywała pomoc finansową od ciotki Heleny Barlińskiej i przyrodniej siostry Iwy Bennet (córki Dagny Juel). Była osobą schorowaną i zreumatyzowaną. Od lekarza otrzymywała recepty na środek przeciwbólowy – morfinę, której małe porcje pozwalały jej na znośną egzystencję. Zmarła 15 sierpnia 1935 z wycieńczenia i biedy. Pochowana na Chełmie (niem. Stolzenberg) w Gdańsku. W wielu miejscach (m.in. w Encyklopedii Gdańskiej) podawane są nieprawdziwe informacje, że została pochowana na cmentarzu dla bezwyznaniowców. Jej grób nie zachował się do naszych czasów.

Pozostawiła bogatą korespondencję (Listy – trzy tomy wydane w latach 1978–1985). Pisała wiele opowiadań, które jednak w większości pozostały niedokończone. Wyjątkiem są Ostatnie noce ventose’a, którego głównymi bohaterami są rewolucjoniści francuscy – Maksymilian Robespierre, Georges Danton i Camille Desmoulins. Autorka podejmuje tam próbę zanalizowania łączących ich relacji: od młodzieńczej przyjaźni, poprzez polityczną nienawiść, aż do utajonego romansu (hipoteza ta, niegdyś popularna wśród historyków, została już zarzucona). W 2015 wydano Cyrograf na własnej skórze i inne opowiadania – zbiór siedmiu niepublikowanych opowiadań Przybyszewskiej, dotyczących m.in. rewolucji francuskiej.

Do tematyki rewolucji odnosiły się również dramaty Przybyszewskiej. Pierwszy z nich, jednoaktówka Dziewięćdziesiąty Trzeci – to fikcyjny romans między zdeklasowaną arystokratką a młodym działaczem jakobińskim. Największą sławę jednak zdobyła sobie Sprawa Dantona (1929) – opowieść o walce pomiędzy stronnictwem popierającym Dantona a zwolennikami Robespierre’a. W utworze tym autorka przełamała starą konwencję literacko-historiograficzną, opowiadając się jednoznacznie po stronie Robespierre’a poprzez ukazanie jego racji ideowych i wypieranie stereotypu krwawego tyrana. Dalszym ciągiem tego dramatu miał być Thermidor – kronika upadku jakobinów w lipcu 1794 r., lecz pozostał nieukończony.

Obsesją Przybyszewskiej stało się nie tyle zrozumienie motywacji rewolucjonistów, co przeforsowanie własnej interpretacji wydarzeń. Pragnę wbić w grząską materię publicznego mózgu nowy obraz Rewolucji, obraz, co by nie był śmiertelną krzywdą dla kilku herosów – wyjaśniała. Pisarka szczególnie dużo uwagi poświęciła procesowi dantonistów, widząc w nim starcie między dobrem a złem – osobowością mentalną a renegatem powołania.

Kluczową postacią był dla Przybyszewskiej Maksymilian Robespierre. Pisarka, bazując głównie na prorewolucyjnej monografii Alberta Mathieza, mocno idealizowała przywódcę jakobinów, polemizując z „reakcyjnymi” historykami. Przybyszewska widziała w Nieprzekupnym idealistę i geniusza, którego nie potrafili docenić współcześni mu działacze. Z biegiem czasu, coraz bardziej izolując się od świata zewnętrznego, wytworzyła silną więź emocjonalną ze swoim wyobrażeniem polityka. W dniu ukończenia Sprawy Dantona pisała: Jestem dziś jeszcze głębiej zakochana w Robespierze, niż pięć lat temu. (…) Nikomu, ani żywemu, ani fikcyjnemu, nie dotrzymałam wierności tak długo. Do śmierci codziennie pracowała nad kolejnymi tekstami poświęconymi Nieprzekupnemu, a swoje listy datowała według kalendarza rewolucyjnego. Podzielająca jej fascynację Hilary Mantel nazwie ją kilkadziesiąt lat później „kobietą, która umarła na Robespierre’a”.

Okładka komiksu „Olimpia z Gdańska” na motywach opery pod tym samym tytułem, Gdańsk 2015.

Źródło:Wikipedia

Bibliografia:

  • Przybyszewska, Stanisława: Ostatnie noce Ventôse’a, z rękopisu wyd., wstęp i przypisy Stanisław Helsztyński, Kraków 1958;
  • Przybyszewska, Stanisława: Dramaty, oprac. i wstęp Roman Taborski, posłowie Jerzy Krasowski, Gdańsk 1975;
  • Przybyszewska, Stanisława: Listy, oprac. i wstęp Tomasz Lewandowski, t. 1-3, Gdańsk 1975–1985;
  • Przybyszewska, Stanisława: Cyrograf na własnej skórze i inne opowiadania,  pod red. Dagmary Binkowskiej; oprac. Lilianna Antonik, Dagmara Binkowska, Katarzyna Eremus, Anna Głuszek, Lucyna Markowska, Gdańsk 2015;
  • Bojarska, Anna, Andrée Lynne (Proza Przybyszewskiej), „Przegląd Humanistyczny” 1987 nr 11;
  • Fik, Marta: Za co kochamy Przybyszewską, „Twórczość” 1975 nr 12;
  • Helsztyński, Stanisław: Citoyenne Przybyszewska, [w:] Meteory Młodej Polski, Kraków 1969;
  • Kosicka, Jadwiga; Gerould, Daniel: A Life of Solitude: Stanislawa Przybyszewska, a Biographical Study with Selected Letters,  Evaston, 1989
  • Kuncewicz, Piotr, Agonia i nadzieja. Literatura polska od 1918, t. 1, Warszawa 1991, s. 286–289;
  • Lewandowski, Tomasz: Dramat intelektu. Biografia literacka Stanisławy Przybyszewskiej, Gdańsk 1982;
  • Nasiłowska, Anna, Trzydziestolecie 1914–1944, Warszawa 1955, s. 173;
  • Osoby, wybór, opracowanie i redakcja Maria Janion i Stanisław Rosiek. Z serii Transgresje, t. 3, Gdańsk 1984 (dyskusja o twórczości pisarki).

 

Do swojej ciotki napisała w 1929 r.:

“Zdecydowałam się na wybór zawodu … Mogę być tylko literatem, albo niczym. Kokietowałam się literaturą od siedemnastego roku począwszy, ale do dwudziestego piątego miałam poważne wątpliwości. Teraz mam pewność i postępuję, nie tylko myślę wedle niej. Tzn. zastrzegam sobie wyłączne posiadanie swego życia – czyli Wolność przez duże W – za wszelką cenę. Dość wysoką. Godności przede wszystkim. No, i komfortu. I bezpieczeństwa. Nie przyjęłabym więcej nad trzy godziny lekcji dziennie.”

Polecamy artykuł Marcina Stąporka “Patroni tramwajów: Stanisława Przybyszewska” >>>

Tekst Łukasza Rudzińskiego “Stanisława Przybyszewska z szuflady – o nieznanych opowiadaniach Przybyszewskiej” >>>

Życiorys barwnie opisany na blogu “Jej historie” –  “„Zastrzegam sobie wyłączne posiadanie swojego życia”. Stanisława Przybyszewska (1901-1935) >>>

Cytat na dobry TYdzień | Szarlota Pawel

7 września 2018 odeszła królowa polskiego komiksu – Szarlota Pawel. Jedna z niewielu, jeśli nie jedyn akobieta, zajmująca się komiksem już od lat 70. Uroczystości pogrzebowe odbyły się 20 września 2018 roku. Wielu myślało, że komiksy o Piekielnym Kubusiu, o Jonce, Jonku i Kleksie tworzył mężczyzna – ale za pseudonimem kryje się Eugenia Joanna Pawel-Kroll (ur. 4.11.1947, zm. 7.09.2018).

Szarlota Pawel była autorką (scenariusz i rysunek) serii komiksów o Jonku, Jonce i Kleksie, którym zadebiutowała w 1973 na łamach dziennika „Świat Młodych” (jeszcze w wersji czarno-białej). Zajmowała się również ilustrowaniem książek i czasopism (głównie w „Świecie Młodych” oraz w „Uśmiechu Numeru”). Do najbardziej znanych komiksów z tego cyklu należą „Przygody Jonki, Jonka i Kleksa”, „Smocze jajo”, „Złoto Alaski”, „Porwanie księżniczki” czy „Pióro kontra flamaster”. W latach 80. wydano także cykl komiksów utrzymanych w klimacie „Alternatyw 4” o zmaganiach Kubusia Piekielnego i jego rodziny z PRL-owskim budownictwem. Pawel rysowała w czasach PRL, jednak nie zajmowała politycznego stanowiska.

Ukończyła studia na Wydziale Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie w 1974. W zakresie rysowania komiksu jej nauczycielem był Henryk Jerzy Chmielewski – Papcio Chmiel – autor komiksów o Tytusie, Romku i A’Tomku. A spotkała go przypadkiem, szarpanina w windzie (poszło o rysunki, których nie chciała pokazać) stała się początkiem ich wieloletniej przyjaźni i współpracy.

Pawel – twórczyni pełna humoru, potrafiąca obrócić w żart nawet trudne sytuacje. Jej ojciec, lekarz weterynarz, miał ogromne poczucie humoru, które po nim odziedziczyła. Nauczył też córkę czytać – już w wieku 5 lat. Później przeczytała całą domową bibliotekę. Ojciec żałował, że nie była chłopcem – otrzymała od niego chłopięce “wychowanie” – od wspianania się na drzewa po naprawę silnika.

Rysowała też komiksy erotyczne z Kleksem w roli głównej – rysowała je prywatnie, dla męża, dziś znajdują się w jej toruńskim fan clubie. A męża poznała przez ogłoszenie matrymonialne agencji „Syrenka”. Kolejny mąż również z ogłoszenia, tylko już wirtualnego portalu randkowego – sympatia.pl.

Z powodu błędu lekarza dostała wylewu i nigdy nie odzyskała sprawności. Ostatnie 10 lat spędziła w domu opieki – co bardzo przeżywała.

Napisała mini-powieść autobiograficzną „W stronę lata” – o rodzinie z Kresów, ludziach, których już nie ma a których połączyło lato nad jeziorem Wigry. Siebie opisuje w 2 osobach – jako siebie i jej alter ego – wymarzony przez ojca chłopiec.

W 2010 roku otrzymała odznaczenie Gloria Artis od ministra kultury, co skwitowała: „Ano dostałam. Do dziś jeszcze łkam ze wzruszenia.“ (wywiad )

http://szarlotapawel.pl

Polecamy wywiad Olgi Wiechnik z Szarlotą Pawel (2017) w Wysokich Obcasach >>> 

Wydawnictwo Egmont >>>

 

 

 

Cytat na dobry TYdzień | Zofia Nałkowska

Niezwykły życiorys i działania Nałkowskiej opisane w artykule Małgorzaty Brzezińskiej (2015) na kobieta.wp.pl:

“Zofia Nałkowska – druga strona medalu
Pisarka została sama ze schorowaną matką i siostrą, której mąż wyjechał przed wojną do Francji. By zarobić na życie, siostry otworzyły mały sklepik z papierosami. Na rozkaz Niemców opuściły wygodne mieszkanie i zamieszkały w dwóch małych pokoikach. Nałkowska, mimo ciasnoty, znalazła sposób, by przyjmować gości. Była uzależniona od ludzi, rozmów, wymiany myśli. Chciała całego życia, szczególnie w tym czasie, gdy każdego dnia ludzie ocierali się o śmierć.”


Zofia Nałkowska (ur. 10 listopada 1884 w Warszawie, zm. 17 grudnia 1954 tamże) – polska pisarka, publicystka i dramatopisarka, posłanka do Krajowej Rady Narodowej oraz na Sejm Ustawodawczy i Sejm PRL I kadencji, członek Polskiego Komitetu Obrońców Pokoju w 1949 roku.

Ukończyła pensję w Warszawie. Studiowała historię, geografię, ekonomię i językoznawstwo na tajnym Uniwersytecie Latającym. Działaczka organizacji kobiecych. Od 1933 członkini Polskiej Akademii Literatury, działaczka PEN Clubu i ZZLP, Towarzystwa Opieki nad Więźniami Patronat, współzałożycielka i członkini grupy literackiej Przedmieście (1933–1937). W latach 1939–1944 współdziałała z podziemiem kulturalnym. W latach 1945–1947 posłanka do Krajowej Rady Narodowej, w latach 1947–1952 posłanka do Sejmu Ustawodawczego (bezpartyjna), działaczka Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce Oddział Łódzki, redaktorka tygodnika Kuźnica.

Zadebiutowała w 1898 na łamach Przeglądu Tygodniowego jako poetka. W 1906 ogłosiła powieść Kobiety.

Jej pełne nazwisko to Zofia Gorzechowska, primo voto Rygier, z domu Nałkowska. Urodziła się w 1884 w Warszawie. Jej ojciec, Wacław Nałkowski, pochodził z Nowodworu koło Lubartowa i był geografem, jej matka Anna (z domu Šafránková) pochodziła z Moraw, a młodsza siostra Hanna Nałkowska była rzeźbiarką. Ukończyła prywatną pensję i tajny Uniwersytet Latający. Największą część swojej szerokiej wiedzy zyskała dzięki samokształceniu.

Zofia Nałkowska była dwukrotnie zamężna. Jej pierwszym mężem był publicysta i pedagog Leon Rygier (1875–1948). Poślubiła go w 1904, przy czym oboje państwo młodzi, chcąc ułatwić sobie ewentualny rozwód w przyszłości, przeszli na kalwinizm. Małżeństwo rozpadło się około 1909, choć rozwód przeprowadzili dopiero w 1918. Jej drugim mężem, w latach 1922–1929, był Jan Jur-Gorzechowski, bojownik Organizacji Bojowej PPS, w okresie międzywojennym pułkownik WP – dowódca żandarmerii, następnie dowódca Straży Granicznej i generał.

Nałkowska mieszkała w Wołominie, w Kielcach (gdzie w latach 1906–1907 współuczestniczyła w przygotowywaniu tygodnika postępowo-demokratycznego Echa Kieleckie, publikując w nim kilka nowel i przekładów, a także poruszając kwestię kobiecą), Krakowie, Grodnie i niedaleko Wilna. W okresie międzywojennym pracowała dla polskiego rządu, w Biurze Propagandy Zagranicznej. Po powrocie do Warszawy w 1926 roku prowadziła salon literacki, podróżowała po Europie. W 1933 roku weszła w skład zespołu literackiego Przedmieście. Przez lata była wiceprezesem polskiego PEN-Clubu, działała w Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich, była posłanką na Sejm Ustawodawczy. W 1949 roku była delegatką Krajowej Rady Obrońców Pokoju na Kongres Obrońców Pokoju w Paryżu.

Brała udział w pracach Międzynarodowej Komisji do Badania Zbrodni Hitlerowskiej w Polsce – efektem tej działalności były Medaliony – zbiór opowiadań dokumentujących czas II wojny światowej. Pisarka zmarła 17 grudnia 1954 o godzinie 18:00 na skutek wylewu krwi do mózgu. Ostatnie chwile spędziła w lecznicy przy ul. Emilii Plater.

Nałkowska debiutowała jako poetka, mając 14 lat w Przeglądzie Tygodniowym z 1898 wierszem Pamiętam. Wiersze swoje zamieszczała w warszawskich czasopismach, m.in. w modernistycznej Chimerze. Szybko jednak porzuciła poezję dla prozy. Jej debiut prozatorski przypada na rok 1904, kiedy to ukazuje się jej powieść Lodowe pola (pierwsza z trylogii Kobiety) drukowana w Prawdzie. Od połowy pierwszej dekady XX wieku publikowała swoje powieści – Kobiety, Książę. Ich tematyka była silnie związana z nurtem młodopolskim – było to najczęściej teoretyzowanie na tematy niemające bliższych związków z rzeczywistym życiem. Z czasem jednak autorka zaczęła coraz większą wagę przywiązywać do strony psychologicznej człowieka, do ludzkich uczuć w różnych sytuacjach życiowych. Momentem zwrotnym w twórczości pisarki był czas pierwszej wojny światowej.

Szczególne dążenie do poznania psychiki ludzkiej ujawniła Nałkowska w Charakterach – cyklu szkiców, które kontynuowane były przez wiele lat – pierwsze ukazały się w 1922, kolejne – w 1948.

Autorka została nagrodzona wieloma wyróżnieniami. Za swoje najsłynniejsze dzieło okresu międzywojennego – Granicę (główny bohater: Zenon Ziembiewicz) – otrzymała w 1935 Państwową Nagrodę Literacką. Powtórnie przyznano jej tę nagrodę w 1953. Otrzymała też Złoty Wawrzyn Akademicki Polskiej Akademii Literatury.

 

Z ciekawostek…

Decyzją Międzynarodowej Unii Astronomicznej jeden z kraterów na Wenus został nazwany Nałkowska.

(Źródło: Wiki)

 

„Za zadanie wzięłam sobie obalić ten przesąd niemądry, że kobieta, co skończyła uniwersytet, przestaje być kobietą.“

Źródło: Noc podniebna, [w:] Opowiadania, Czytelnik, Warszawa 1984, s. 152.

 

Cytat na dobry TYdzień | Maria Skłodowska-Curie

Maria Salomea Skłodowska-Curie herbu Dołęga (ur. 7 listopada 1867 w Warszawie, zm. 4 lipca 1934 w Passy) – fizyczka i chemiczka, dwukrotna laureatka Nagrody Nobla (1903, 1911).

W 1891 Maria Skłodowska wyjechała z Polski (Królestwa Polskiego) do Paryża, by podjąć studia na Sorbonie (w XIX wieku kobiety nie mogły studiować na ziemiach polskich); następnie rozwinęła tam swoją karierę naukową. Była prekursorką nowej gałęzi chemii – radiochemii. Do jej dokonań należą: rozwinięcie teorii promieniotwórczości, technik rozdzielania izotopów promieniotwórczych oraz odkrycie dwóch nowych pierwiastków – radu i polonu. Z jej inicjatywy prowadzono także badania nad leczeniem raka za pomocą promieniotwórczości.

Nagrodą Nobla została wyróżniona po raz pierwszy w 1903 – z fizyki, wraz z mężem Pierre’em Curie i z Henrim Becquerelem, za badania nad odkrytym przez Becquerela zjawiskiem promieniotwórczości. Po raz drugi została nagrodzona w 1911 – z chemii za odkrycie polonu i radu, wydzielenie czystego radu i badanie właściwości chemicznych pierwiastków promieniotwórczych. Należy do grona jedynie czterech osób, który otrzymały Nagrodę Nobla więcej niż raz. Wśród nich jest jedną z dwóch, które otrzymały nagrody w różnych dyscyplinach. W tej czwórce jest też jedyną kobietą oraz jedynym uczonym uhonorowanym w dwóch różnych naukach przyrodniczych.

Maria Skłodowska-Curie to pierwsza kobieta, która spoczęła w paryskim Panteonie w dowód uznania zasług naukowych. Z mężem Pierre’em Curie miała dwie córki: Ève Curie i Irène Joliot-Curie.

Z ciekawostek:

Maria Skłodowska-Curie była nie tylko niezwykłą badaczką, ale nowoczesną wyzwoloną kobietą.

W 1895 roku wybrała się z Piotrem Curie w podróż poślubną na rowerach w okolice Île-de-France – było to dość nowoczesne jak na tamte czasy. Co więcej, Maria jeździła bez kapelusza i w skróconej sukni.

Jako jedna z pierwszych kobiet w historii, Maria Skłodowska-Curie zrobiła prawo jazdy (1916 rok), żeby móc wozić parat rentgenowski samochodem. Przemierzała z córką pola bitew w czasie I Wojny Światowej i rannym w bitwach żołnierzom wykonywała prześwietlenia RTG, wożąc aparaty furgonetkami – “małymi Curie”.

Maria Skłodowska-Curie w furgonetce z aparatem rentgenowskim. Źródło: Eve Curie: Madame Curie. S. 329 / Wikimedia

 

Oprócz filmów, sztuk teatralnych, znaczków i banknotów oraz pomników Skłodowska-Curie jest współczesną bohaterką, której portret znajdujemy na feministycznych plakatach czy t-shirtach na całym świecie. Stolica uhonorowała badaczkę muralem “Urodziłam się w Warszawie” przy ul. Lipowej 3. Mural powstał w ramach projektu Ścieżka Śladami Marii Skłodowskiej – Curie po Warszawie.

I chociaż Skłodowska-Curie nigdy nie odwiedziła Poznania, to:

…Uniwersytet Poznański uhonorował ją doktoratem honoris causa.

…W Poznaniu znajduje się plac M. Skłodowskiej-Curie (dawniej plac Bergera) na Wildzie.

…XII Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie powstało w 1972 roku. Od 1988 roku siedziba szkoły znajduje się przy ul. Gen. T. Kutrzeby 8.

…W 2017 roku w Poznaniu w Laboratorium Wyobraźni Poznańskiego Parku Naukowo Technologicznego odbyły się huczne naukowe obchody 150. rocznicy urodzin Skłodowskiej-Curie.

Skoro już o nauce mowa… przypominamy!

Horyzont 2020 – granty programu Maria Skłodowska-Curie

Indywidualne granty badawczo-szkoleniowe  – termin zgłoszeń 12 września 2018 r. do godziny 17:00 – (Individual Fellowships – IF); wsparcie dla doświadczonych naukowców realizujących mobilność międzynarodową, opcjonalnie w sektorze pozaakademickim, wsparcie dla mobilności naukowców w Europie i poza jej granicami oraz zapewnienie pomocy w przyciąganiu najlepszych badaczy z zagranicy by chcieli pracować w UE;

Dofinansowanie regionalnych, krajowych i międzynarodowych programów  – termin zgłoszeń 27 września 2018 r. do godziny 17:00 (Trans-national co-operation among Marie Skłodowska-Curie National Contact Points), dzielenie się dobrymi praktykami i podnoszenie ogólnego poziomu wsparcia dla wnioskodawców, z uwzględnieniem ich różnorodności.

http://www.kpk.gov.pl/?page_id=10250