Poznański Szlak Kobiet – TRAKT

Poznański Szlak Kobiet

– premiera nowej ścieżki zwiedzania Traktu Królewsko-Cesarskiego.

Poznański Szlak Kobiet
(plik PDF do pobrania >>>)

Gdy wybierzemy się w podróż do źródeł naszej wspólnej historii, do pierwszych wieków rządzonej przez Piastów Polski, stanie nam przed oczami świat z pozoru surowy i „męski”. W dawnych przekazach nie znajdziemy bowiem zbyt wielu świadectw decydującego wpływu kobiet na otaczającą je rzeczywistość. W obliczu zapisanych na kartach kronik i roczników czynów potężnych władców i doniosłych wydarzeń o charakterze politycznym, świat kobiecy jawi się nam jako wielki, a zarazem „niemy” bohater dziejów.

Mimo niesprzyjających ograniczeń w sferze kultury i polityki, wiele kobiet zdołało jednak odegrać w naszej historii rolę istotną i samodzielną. Dzięki wrodzonym lub nabytym talentom, a nierzadko zbiegowi korzystnych dla siebie okoliczności uzyskiwały one wpływ na losy państwa, tworzyły poezję, literaturę, komponowały muzykę, stawały się mistyczkami i wizjonerkami. Kobiety jednak rzadko mogły wypowiadać się we własnym imieniu na piśmie. O ich życiu dowiadujemy się więc głównie za pośrednictwem mężczyzn i z ich, nie zawsze przychylnej, perspektywy.

Od pewnego czasu zdajemy sobie jednak sprawę z niepełności i jednostronności tego spojrzenia na przeszłość. Z potrzeby ukazania rzeczywistej roli kobiet w historii, ich poglądów i dążeń, zrodził się temat Poznańskiego Szlaku Kobiet.

W 100. rocznicę uzyskania praw wyborczych przez Polki wyrusz na Trakt śladem Poznanianek!

Bezpłatne foldery turystyczne dostępne są w Bramie Poznania, Centrum Informacji Miejskiej, Centrum Informacji Turystycznej oraz na stronie Traktu Królewsko-Cesarskiego.

Od maja do września zapraszamy na bezpłatne wycieczki z przewodnikiem/czką!

Premiera Poznańskiego Szlaku Kobiet
odbyła się 7 kwietnia 2018 roku w Bramie Poznania
(ul. Gdańska 2), godz. 16.00

 

Od 7 kwietnia zwiedzać będzie można Poznań szlakiem kobiet. O tym jak projekt powstał i dlaczego jest tak bardzo potrzebny w Poznaniu rozmawiamy z Michałem Hirschem, Marcinem Słomińskim z CTK Trakt.

 

ONEPoznań: Z uwagi na historię, większość naszych miast upamiętnia dokonania wielkich mężczyzn. Czy w przestrzeni miejskiej Poznania znajduje się dużo postaci kobiecych czy jednak nie są one wystarczająco reprezentowane?

Michał Hirsch i Marcin Słomiński: W przebiegu Traktu Królewsko – Cesarskiego znaleźć można wiele śladów działalności dawnych mieszkanek i bywalczyń miasta, ale znacznie mniej jest fizycznych, konkretnych upamiętnień. Na Ostrowie Tumskim upamiętniona, np. na tablicach informacyjnych i kommemoratywnych, jest Dobrawa, której rola w początkach państwa polskiego była doceniania nawet przez – generalnie niechętnie wspominających o kobietach – średniowiecznych kronikarzy. Trudniej odnaleźć ślady o Sygrydzie – opisywanej w nordyckich sagach córce Mieszka I, królowej Danii, Norwegii, Szwecji i Anglii, nordyckiej skjaldmaer, kobiecie-wojowniczce. Chwaliszewo skrywa mroczną historię pierwszej na ziemiach polskich egzekucji domniemanej czarownicy – ten epizod nie jest jednak upamiętniony fizycznie „w terenie”. Na Starym Rynku znajduje się pomnik Bamberki, a na pobliskim Zamku Królewskim – tablica upamiętniająca Rychezę Elżbietę, córkę Przemysła II, królową Czech. Rzeźba Hygei, wieńcząca studzienkę stojącą na placu Wolności ma rysy twarzy Konstancji Raczyńskiej, żony Edwarda. Niewiele więcej upamiętnień, np. w formie nazw ulic, odnaleźć można w innych częściach miasta, poza Traktem Królewsko – Cesarskim. Dziedzictwo dawnych poznanianek na Trakcie Królewsko – Cesarskim jest oczywiście znacznie bogatsze niż to, co dostrzec można nieuzbrojonym okiem „na mieście” – „Poznański Szlak Kobiet” ma pomóc w odkrywaniu go.

W historii Poznania kobiety stały w cieniu choć działały bardzo aktywnie. Jaki był ich wpływ na rozwój kultury, polityki czy edukacji? Czy były epoki, gdzie kobiety miały większy wpływ na życie miasta?

Na wymienionych polach dużą aktywność wykazywały poznanianki i Wielkopolanki w XIX stuleciu, zwłaszcza w drugiej połowie. Wśród animatorów życia intelektualnego Poznania przez lata aktywna była Bibianna Moraczewska – założycielka m.in. Towarzystwa Naukowej Pomocy Dla Dziewcząt. Dwa pokolenia później, spokrewniona z nią Ludwika Dobrzyńska – Rybicka pracowała w Poznańskim Towarzystwie Przyjaciół Nauk, będąc, po studiach w Paryżu, Leuven, Oxfordzie i doktoryzowaniu się w Zurychu, jedną z najlepiej wykształconych osób w Poznaniu. Na przełomie XIX i XX wieku siostry Aniela i Zofia Tułodzieckie działały na rzecz edukacji kobiet w ramach założonego przez siebie Towarzystwa Przyjaciół Wzajemnego Pouczania się i Opieki nad Dziećmi „Warta”. Poza Poznaniem – ale zapewne oddziałując też na społeczność miasta, o edukację uboższych młodych kobiet dbała Emilia Sczaniecka. Także przed pierwszą wojną karierę malarską i pisarską rozpoczynała Maria ze Sławskich Wicherkiewiczowa, która zdobyła popularność nieco później, w dwudziestoleciu międzywojennym, dzięki swoim pracom poświęconym historii Poznania.

W 1918 roku Polska uzyskała niepodległość, kobiety prawa wyborcze a Powstanie Wielkopolskie zakończyło się sukcesem. Jaką rolę odgrywały kobiety w tych wydarzeniach?

W ramach „wielkopolskiej drogi do niepodległości” kilka kobiet wymienianych jest jako postaci ikoniczne, i mocno zapisane w pamięci społecznej. To przede wszystkim Klaudyna Potocka, znana ze swej działalności dobroczynnej, np. w zakresie wspierania emigrantów po 1831 roku, czy wspomniana już Emilia Sczaniecka – aktywnie wspierająca ruchy niepodległościowe. W okresie poprzedzającym wybuch Powstania Wielkopolskiego kobiety po raz pierwszy otrzymały bierne i czynne prawo wyborcze – na obrady Polskiego Sejmu Dzielnicowego delegowano 129 posłanek z całego zaboru pruskiego (na ogólną liczbę 1399 delegatów). Jedna z reprezentantek Poznania, Zofia Sokolnicka, została później członkinią Naczelnej Rady Ludowej, a następnie, w dwudziestoleciu międzywojennym, kontynuowała karierę polityczną w parlamencie II Rzeczpospolitej. W Komisariacie Naczelnej Rady Ludowej czy kadrach dowódczych oddziałów wojskowych kobiet nie było – we wspomnieniach powstańców pojawiają się jednak żołnierki pełniące różnego rodzaju służbę frontową, logistyczną, organizacyjną.

Śledząc historie i herstorie Poznania, korzystaliście ze źródeł historycznych – zasobów bibliotek i archiwów. Ile znajduje się w nich opowieści o kobietach? Czy Poznań ma swoje ukryte niezwykłe bohaterki, o których mało wiemy?

Oczywiście, przy tworzeniu szlaku kobiet korzystaliśmy ze wszelkich możliwych opracowań dotyczących niezwykłych poznanianek oraz ciekawych kobiet związanych z Poznaniem. Najczęściej jednak były to cząstkowe informacje, lub jedynie wzmianki o kobietach w kontekście słynnych mężczyzn, jako żony, córki, kochanki, czy krewne. To nie wystarczało, dlatego szukaliśmy informacji w źródłach.  W każdej rozpatrywanej epoce, źródła odsłaniały nam kolejne przykłady ciekawych kobiet: fundatorki, buntownicze średniowieczne panny służebne, dziewiętnastowieczne patriotki, emancypantki. Pozostało jeszcze bardzo wiele interesujących poznanianek do „wydobycia” na światło dzienne – choćby dlatego, że „Poznański Szlak Kobiet” obejmuje opowieści związane z obszarem Traktu Królewsko – Cesarskiego, a poza nim odkryć można kolejne bohaterki. Nasz szlak kobiet to „wierzchołek góry lodowej”.

Jak wyglądała Wasza praca przy projekcie „Poznański Szlak Kobiet”? Jakie były wyzwania, trudności i inspiracje?

Jedną z największych trudności przy tworzeniu folderu, był wybór jego bohaterek. Przysporzył nam wielu trudności z powodu, różnorodności i liczby niezwykłych poznanianek. Wobec ograniczonych rozmiarów folderu, często z żalem musieliśmy rezygnować z ciekawych postaci. Inną trudnością było ułożenie odpowiedniej narracji, która łączyłaby wszystkie postaci, a zdecydowanie chcieliśmy uniknąć opowiadania o naszych bohaterkach przez pryzmat mężczyzn ich życia. Wspólnym mianownikiem dla wszystkich kobiet od Dobrawy, przez Julię Woykowską, aż po Zofię Sokolnicką była ich niezwykła osobowość, inicjatywa oraz umiejętność wzięcia sprawy w swoje ręce. Inspiracją dla nas były inne miejskie szlaki kobiet w Polsce, a także projekty poznańskie: Kolektyw Aleje Bibianny, czy Stowarzyszenia Kobiet Konsola.

Rok 100-lecia Praw Kobiet to niezwykła rocznica. Czy oprócz Herstorii macie w planach inne projekty, których bohaterkami lub odbiorczyniami będą kobiety?

Od 8 kwietnia do 24 czerwca w Śluzie Katedralnej zwiedzać będzie można wystawę czasową poświęconą Julii Molińskiej – Woykowskiej.

Julia Woykowska to pisarka, publicystka, autorka m.in. „Piosnek dla ludu wiejskiego”, działaczka społeczna i emancypantka aktywnie zaangażowana w życie intelektualne lat 30. i 40. XIX wieku. Jej styl życia i sposób bycia wywoływał kontrowersje, a wybory ideowe wzbudzały oburzenie. Swoimi dziełami i artykułami angażowała się w dyskusję nad najistotniejszymi problemami społecznymi, politycznymi i obyczajowymi ówczesnych czasów.

Wystawie, przez cały okres trwania, towarzyszyć będą wydarzenia i warsztaty. Harmonogram i szczegóły znajdują się na stronie internetowej Bramy Poznania.

„Poznańskim Szlakiem Kobiet” wieźć będzie też trasa bezpłatnych spacerów z przewodnikiem, w wybrane weekendy od maja do września. Oferta zwiedzania Traktu „Poznańskim Szlakiem Kobiet” jest też dostępna odpłatnie dla grup zorganizowanych, wszystkie informacje znajdują się na stronie www.trakt.poznan.pl/

Jednym z przygotowanych scenariuszy zwiedzania ekspozycji głównej Bramy Poznania jest „Kobiecy Ostrów Tumski” – zwiedzanie z przewodnikiem poświęcone kobietom związanym z wyspą katedralną. Skorzystanie z oprowadzania w tej wersji będzie możliwe podczas Wielkiej Majówki 2018 i przy innych okazjach – szczegóły na www.bramapoznania.pl

 

Bibianna Moraczewska
Emilia Sczaniecka